CHỦ QUYỀN KHÔNG PHẢI LÀ CHUYỆN CÓ THỂ THỎA HIỆP

Chiều 4/11, nhiều hệ thống bán lẻ lớn tại Việt Nam đồng loạt gỡ smartphone của Oppo, vivo, Xiaomi, Honor và một số thương hiệu Trung Quốc khác khỏi kệ trưng bày. Nguyên nhân được truyền thông phản ánh là ứng dụng thời tiết cài sẵn trên các thiết bị này hiển thị thông tin sai lệch về chủ quyền Việt Nam khi người dùng tìm kiếm Hoàng Sa, Trường Sa.

Các hãng sau đó cho biết đây là lỗi phần mềm, đã được khắc phục và sẽ phát hành bản vá trong tuần. Dù nguyên nhân cụ thể được giải thích thế nào, vụ việc vẫn đặt ra một yêu cầu không thể xem nhẹ: mọi sản phẩm công nghệ lưu hành tại Việt Nam phải bảo đảm thông tin, dữ liệu hiển thị phù hợp với pháp luật và tôn trọng chủ quyền quốc gia.

Điều đáng chú ý là phản ứng rất nhanh của các hệ thống bán lẻ.

Thay vì chờ đợi kết luận cuối cùng hoặc tiếp tục kinh doanh để bảo đảm doanh thu, nhiều đơn vị đã chủ động gỡ sản phẩm khỏi kệ trưng bày để kiểm tra. Một quyết định có thể gây thiệt hại kinh tế trước mắt, nhưng thể hiện rõ quan điểm: lợi ích kinh doanh không thể đặt cao hơn những vấn đề liên quan đến chủ quyền quốc gia. Đây không đơn thuần là phản ứng của một số nhà bán lẻ, mà còn cho thấy trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc kiểm soát sản phẩm, dịch vụ trước khi đưa đến tay người tiêu dùng.

Chủ quyền quốc gia phải được bảo vệ bằng cả nhận thức, trách nhiệm và pháp luật.

Trên phương diện chiến lược, Nghị quyết 20-NQ/TW về xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh đã nhấn mạnh yêu cầu gắn phát triển kinh tế biển với bảo vệ vững chắc chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán quốc gia. Trên phương diện thực thi, hệ thống pháp luật cũng ngày càng hoàn thiện, với những quy định và chế tài cụ thể đối với hành vi thể hiện sai lệch chủ quyền lãnh thổ Việt Nam trên bản đồ và các sản phẩm thông tin. Các cơ quan chức năng như Cục An ninh mạng, Cục Viễn thông, Cục Điện ảnh và các đơn vị quản lý chuyên ngành cũng tham gia rà soát, yêu cầu khắc phục vi phạm theo phạm vi quản lý.

Thực tế cho thấy, nguyên tắc này không mới và cũng không nhằm vào riêng một quốc gia hay thương hiệu nào.

Năm 2019, cơ quan chức năng yêu cầu loại bỏ hình ảnh đường lưỡi bò khỏi sản phẩm ô tô Trung Quốc kinh doanh tại Việt Nam. Cùng năm, bộ phim hoạt hình Abominable bị rút khỏi rạp vì có hình ảnh bản đồ vi phạm chủ quyền. Năm 2022, phim Uncharted không được phép phát hành. Tháng 7/2023, phim Barbie cũng không được cấp phép do xuất hiện hình ảnh đường chín đoạn. Không chỉ các sản phẩm đến từ Trung Quốc, ứng dụng Snapchat của Mỹ cũng từng vấp phải phản ứng khi hiển thị bản đồ có hình ảnh tương tự.

Gần đây hơn, tháng 8/2026, cơ quan quản lý viễn thông cho biết đã nhiều lần yêu cầu Starlink hiển thị đầy đủ tên Hoàng Sa, Trường Sa trên bản đồ dịch vụ. Đến ngày 14/8, bản đồ đã được cập nhật. Tháng 9/2026, Cục An ninh mạng cũng bước đầu xác định ứng dụng AMap Global có dấu hiệu đưa bản đồ chứa đường chín đoạn vào Việt Nam, xâm phạm chủ quyền và lợi ích quốc gia.

Từ phim ảnh, ô tô, điện thoại đến ứng dụng bản đồ và dịch vụ internet vệ tinh, điểm chung trong cách xử lý là một nguyên tắc nhất quán: không phân biệt quốc gia, thương hiệu hay lĩnh vực kinh doanh; mọi chủ thể hoạt động tại Việt Nam đều phải tuân thủ pháp luật Việt Nam.

Vụ việc lần này có thể được khắc phục bằng một bản cập nhật phần mềm. Nhưng thông điệp đằng sau nó lớn hơn rất nhiều: chủ quyền quốc gia không chỉ được bảo vệ trên thực địa hay trong các tuyên bố ngoại giao, mà còn phải được bảo vệ trong từng sản phẩm, từng ứng dụng và từng dữ liệu xuất hiện trên không gian số. Một doanh nghiệp có thể đến Việt Nam để tìm kiếm lợi nhuận. Một thương hiệu có thể cạnh tranh bằng công nghệ, chất lượng và giá cả. Nhưng không có bất kỳ sản phẩm nào được phép đánh đổi sự tôn trọng chủ quyền quốc gia để lấy lợi thế kinh doanh. Kinh doanh là quyền lợi, tôn trọng chủ quyền là nghĩa vụ. Và đó là giới hạn không thể thỏa hiệp.