GIỮ GIỚI KHÔNG PHẢI ĐỂ PHẬT HÀI LÒNG, MÀ ĐỂ CHÍNH MÌNH ĐƯỢC BÌNH AN

Có một điều rất đáng suy ngẫm trong lời Phật dạy: Giữ giới không phải là một cuộc thi xem ai ngoan hơn, ai đạo đức hơn, ai được Đức Phật ghi nhận nhiều hơn. Cũng không phải cứ đi chùa thường xuyên, tụng kinh nhiều hay cầu nguyện thành tâm thì cuộc sống tự nhiên sẽ bình an.

Bởi suy cho cùng, Đức Phật không cần chúng ta giữ giới để làm hài lòng Ngài. Người được hưởng lợi đầu tiên từ việc giữ giới chính là bản thân mỗi người. Hãy thử nhìn nhận năm giới trong đạo Phật dưới một góc độ rất đời thường. Chúng ta sẽ nhận ra rằng, đằng sau mỗi giới luật không chỉ là một nguyên tắc đạo đức, mà còn là một cách bảo vệ cuộc sống, các mối quan hệ và sự bình an trong tâm hồn.

Không nói dối: Để không phải sống trong những lời nói dối tiếp theo

Một lời nói dối đôi khi giúp chúng ta thoát khỏi một tình huống khó xử trước mắt. Nhưng để bảo vệ lời nói dối ấy, chúng ta có thể phải tạo ra thêm nhiều lời nói dối khác. Nói dối một lần phải nhớ mình đã nói gì. Nói dối nhiều lần phải nhớ đã nói với ai, vào thời điểm nào và những câu chuyện có mâu thuẫn với nhau hay không.

Cuộc sống dần trở thành một mạng lưới những điều phải che giấu. Ngược lại, khi sống trung thực, chúng ta không cần phải mất công ghi nhớ những câu chuyện do chính mình dựng lên. Có thể đôi lúc sự thật khiến chúng ta khó xử, thậm chí phải chịu thiệt thòi trước mắt, nhưng ít nhất chúng ta không phải sống trong trạng thái lo sợ bị phát hiện. Trung thực không có nghĩa là phải nói mọi điều mình nghĩ, bất kể hoàn cảnh. Đó còn là biết im lặng đúng lúc, nhưng không dùng sự im lặng để lừa dối người khác. Sống thật giúp chúng ta không phải dành cả cuộc đời để bảo vệ những điều không có thật.

Không trộm cắp: Để không phải sống trong nỗi lo mất đi những thứ mình đang có

Không lấy những thứ không thuộc về mình tưởng chừng là một nguyên tắc rất đơn giản. Nhưng trong thực tế, sự chiếm đoạt không chỉ xuất hiện ở hành vi lấy cắp tài sản. Nó còn có thể nằm trong việc chiếm dụng công sức của người khác, gian lận trong công việc, lợi dụng lòng tin, trục lợi từ những mối quan hệ hoặc tìm cách có được lợi ích mà mình không xứng đáng được hưởng.

Có thể một lần gian lận mang lại lợi ích trước mắt. Có thể một khoản tiền không chính đáng giúp chúng ta giải quyết được khó khăn tạm thời. Nhưng cái giá phải trả có thể là uy tín, danh dự, sự nghiệp và cả những mối quan hệ đã xây dựng trong nhiều năm. Người sống bằng những thứ không thuộc về mình thường phải lo lắng về ngày bị phát hiện. Người sống bằng năng lực và công sức của mình có thể không giàu nhanh, nhưng ít nhất họ có quyền tự hào về những gì mình đang sở hữu. Có được một thứ bằng sự chính trực luôn đáng giá hơn việc sở hữu rất nhiều thứ bằng sự bất an.

Không sát sinh, không làm tổn thương: Để lòng mình không chất chứa oán giận

Giới không sát sinh trong đạo Phật trước hết hướng con người đến lòng từ bi, tôn trọng sự sống và hạn chế gây đau khổ cho chúng sinh. Mở rộng trong đời sống hằng ngày, đó còn là thái độ không tùy tiện làm tổn thương người khác bằng hành động, lời nói và cách ứng xử.

Một câu nói cay nghiệt có thể khiến người khác đau lòng rất lâu. Một hành động ích kỷ có thể phá vỡ niềm tin mà người khác đã dành cho chúng ta. Một quyết định thiếu suy nghĩ có thể khiến cả gia đình phải chịu hậu quả. Đôi khi, chúng ta nghĩ rằng mình chỉ đang nói cho hả giận, chỉ đang bảo vệ quyền lợi cá nhân hoặc chỉ muốn thắng trong một cuộc tranh luận. Nhưng sau đó, người tổn thương không chỉ có đối phương. Chính chúng ta cũng phải đối diện với những bất an, hối tiếc và hệ quả từ hành động của mình.

Không làm tổn thương người khác không có nghĩa là cam chịu, nhẫn nhịn vô điều kiện hay để người khác chèn ép. Chúng ta vẫn cần bảo vệ bản thân, giữ nguyên tắc và nói lên sự thật. Nhưng có thể làm điều đó mà không cần nuôi dưỡng lòng thù hận. Lòng từ bi không làm chúng ta yếu đuối. Nó giúp chúng ta đủ mạnh mẽ để không biến mình thành nguyên nhân gây ra đau khổ cho người khác.

Không tà dâm: Để không đánh đổi hạnh phúc lâu dài lấy ham muốn nhất thời

Dục vọng là một phần tự nhiên của con người. Vấn đề không nằm ở việc chúng ta có ham muốn hay không, mà nằm ở việc có để ham muốn điều khiển hành vi của mình hay không.

Trong tình yêu và hôn nhân, một phút thiếu kiểm soát có thể phá vỡ niềm tin được xây dựng qua nhiều năm. Một mối quan hệ ngoài luồng có thể kéo theo sự tổn thương của vợ hoặc chồng, con cái, gia đình hai bên và cả những người liên quan. Có những thứ khi chưa đạt được, chúng ta tưởng rằng nó rất hấp dẫn. Nhưng khi đã đánh đổi để có được, chúng ta mới nhận ra mình đã phải trả một cái giá quá lớn.

Giữ giới trong phương diện này không đơn thuần là kiềm chế ham muốn thể xác. Đó còn là biết tôn trọng cam kết, ranh giới và phẩm giá của người khác. Người trưởng thành không phải là người không có cám dỗ, mà là người biết điều gì đáng giữ và điều gì không đáng đánh đổi. Đừng vì một khoảnh khắc thỏa mãn mà phá hủy một cuộc đời vốn đang có rất nhiều điều đáng trân trọng.

Không sử dụng chất gây say nghiện: Để không đánh mất quyền làm chủ bản thân

Rượu bia và các chất gây nghiện có thể làm suy giảm khả năng nhận thức, phán đoán và kiểm soát hành vi. Không ít sai lầm nghiêm trọng trong cuộc sống bắt đầu từ những khoảnh khắc con người không còn đủ tỉnh táo để kiểm soát chính mình. Một lời nói thiếu suy nghĩ, một cuộc tranh cãi mất kiểm soát, một quyết định liều lĩnh khi say hoặc một hành vi nguy hiểm có thể để lại hậu quả mà sau này dù có hối hận cũng không thể sửa chữa hoàn toàn.

Giữ giới không có nghĩa là chúng ta đang tự tước đi niềm vui sống. Ngược lại, đó là cách bảo vệ quyền làm chủ bản thân. Bởi khi không còn kiểm soát được chính mình, chúng ta rất dễ trở thành người gây ra những tổn thương cho người khác và cho cả cuộc đời mình.

Giữ giới thực chất là học cách sống có trách nhiệm

Nhìn rộng ra, năm giới không phải là những quy định xa vời, chỉ dành cho người xuất gia hay những người chuyên tâm tu tập. Đó là những nguyên tắc có thể áp dụng trong từng quyết định rất nhỏ của cuộc sống. Trước khi nói hoặc làm một điều gì, hãy thử dừng lại vài giây và tự hỏi:

• Việc này có khiến ai bị tổn thương không?
• Ngày mai nhớ lại, mình có cảm thấy bất an hay hối tiếc không?
• Nếu người thân biết chuyện này, mình có phải tìm cách che giấu không?
• Việc này có đang khiến mình đánh mất sự chính trực và lòng tự trọng không?

Nếu câu trả lời khiến chúng ta phải băn khoăn, có lẽ đã đến lúc nên dừng lại và suy nghĩ thêm.

Đặc biệt, đừng hiểu giữ giới là phải trở thành một người hoàn hảo, không bao giờ mắc sai lầm. Con người ai cũng có lúc yếu lòng, có lúc nóng giận, có lúc chưa đủ tỉnh táo trước những cám dỗ. Điều quan trọng là nhận ra sai lầm, thành thật với bản thân, sửa chữa những gì có thể và nỗ lực không lặp lại những điều gây tổn hại. Giữ giới không phải để xây dựng hình ảnh một người đạo đức trước mắt thiên hạ, mà để thực sự trở thành một người sống có đạo đức ngay cả khi không ai nhìn thấy.

Bình an là khi không có quá nhiều điều phải che giấu

Chúng ta thường tìm kiếm bình an ở những nơi xa xôi: một ngôi chùa thanh tịnh, một khóa thiền, một chuyến đi hành hương hay những lời cầu nguyện trước Đức Phật. Những điều đó có thể giúp tâm trí lắng dịu. Nhưng nếu bước chân ra khỏi chùa, chúng ta vẫn tiếp tục nói dối, tham lam, làm tổn thương người khác, chạy theo dục vọng và đánh mất sự tỉnh táo thì sự bình an ấy khó có thể tồn tại lâu dài.

Bình an thực sự còn đến từ cách chúng ta sống mỗi ngày. Là khi không phải lo sợ người khác phát hiện những điều mình che giấu. Là khi không phải day dứt vì đã làm tổn thương ai đó. Là khi không phải tìm cách biện minh cho những hành động trái với lương tâm. Là khi đặt lưng xuống giường, chúng ta không cần trốn tránh chính mình.

Giữ giới, suy cho cùng, không phải vì sợ Đức Phật trách phạt, cũng không phải để mong nhận được một phần thưởng nào đó ở tương lai. Đó là cách chúng ta thương lấy bản thân, tôn trọng người khác và chịu trách nhiệm với cuộc đời mình.

Đức Phật không cần chúng ta trở thành người hoàn hảo. Nhưng chúng ta cần học cách sống sao cho mỗi ngày trôi qua, lòng mình nhẹ hơn, ít gây tổn thương hơn và ít phải hối tiếc hơn. Bởi một cuộc đời bình an không phải là cuộc đời không có sóng gió, mà là cuộc đời trong đó chúng ta không tự tạo thêm sóng gió bằng những điều sai trái do chính mình gây ra.